Mijn Keunstwurk

Haring & Hummus II: ‘Wij willen gewoon de wereld veranderen’

Door:
Froukje Stuursma
Door:
Froukje Stuursma

Er borrelt iets in het Bildtse dorp St.-Annaparochie. Janneke de Haan en Geartsje Postma zijn er namelijk in het kader van De Reis gestart met een pilotversie van hun community art project Haring & Hummus. Daarmee willen ze de inwoners van St. Anne en de vluchtelingen in het AZC dichter bij elkaar brengen. Want wat krijg je als je haring – typisch Hollands – en hummus – een Arabisch smeersel van kikkererwten – met elkaar mixt? Dat is super lekker!

De twee Friezen hebben zelf ook een verschillende achtergrond. Janneke is van origine theatermaker en Geartsje is van huis uit psycholoog en werkt met mensen in een interculturele context in ontwikkelingslanden. De verschillen tussen de twee zijn niet zo groot als op het eerste gezicht lijkt. Geartsje: ‘Wanneer we met elkaar in gesprek zijn, hebben we het heel vaak over hetzelfde. Janneke noemt het alleen een artistieke interventie en ik een maatschappelijke. In het begin botsten we regelmatig en hadden we discussie over de vraag of het accent op het culturele of het sociale moest liggen. Daarin zijn we ondertussen meer naar elkaar toegegroeid en af en toe zitten we zelfs op elkaars stoel.’

Volgens Janneke zijn kunst en sociale aspecten met elkaar verweven in community art. De focus ligt niet meer op het één of het ander. Ze vindt het vooral belangrijk dat mensen begrijpen dat Haring & Hummus meer is dan samen wat leuks doen: ‘Artistieke kwaliteit geeft het project diepgang en heeft veel meer uitstraling op de deelnemers. Ik geloof dat het mijn taak is om de kwaliteit te bewaken en dat kan ik vanuit mijn professie.’ Geartsje: ‘Aan de andere kant moet het artistieke voor mensen begrijpbaar en herkenbaar zijn en moeten deelnemers weten dat een rechtstreeks gevolg is van de input die zij zelf leveren.’

Interesse tonen
Het duo heeft tot nu toe twee bijeenkomsten georganiseerd waarop inwoners van St. Anna en AZC’ers elkaar troffen in een eetcafé in het centrum van het dorp. Op de eerste avond werd onder meer van alle deelnemers een portretfoto gemaakt met daarbij een anekdote uit hun leven. Tijdens de tweede avond was er een sharing dinner waar naast hutspot hete curry met gekookte eieren en kip werd geserveerd. Ook vertelde een inwoner van St. Anne over haar passie voor schaatsen en bracht daarmee een gesprek over gewoonten en tradities op gang. Met deze avonden willen de makers mensen met uiteenlopende levensverhalen op een creatieve manier verbinden. Janneke: ‘Laten we vaker dingen uit verschillende culturen mixen. Toon interesse in de ander en neem de positieve aspecten daarvan mee.’

De andere kant belichten
Volgens Geartsje is de retoriek over vluchtelingen overwegend negatief: “Er wordt gesproken van een crisis, een probleem, een tsunami. Daarnaast is de term vluchteling heel beladen: vluchteling zijn is een situatie waarin je zit, geen identiteitskenmerk. Een mens is veel meer dan iemand die zich op dit moment afhankelijk van ons en ons land moet opstellen. Mensen willen niet afwachten, maar zelfstandig zijn. Het enige wat ze hier zoeken is veiligheid voor zichzelf en hun kinderen.’ Met Haring & Hummus willen Geartsje en Janneke – zonder de problematische kant van de vluchtelingenkwestie te ontkennen – de andere kant van het verhaal belichten. Geartsje: ‘Want wat voor moois levert het op in zo’n dorp als je er opeens zoveel culturen, verhalen en talenten bij krijgt en wat betekent dat voor de sociale cohesie en de manier waarop mensen met veranderingen omgaan?’

De positieve kant van het verhaal laten zien, kan volgens Janneke heel goed via community art: ‘Kunst, theater en muziek prikkelen de fantasie en betrekken mensen op een andere manier bij een onderwerp. Zo kan het overbrengen van het persoonlijke verhaal achter een lievelingsliedje weer een nieuw verhaal boven water halen en ervoor zorgen dat mensen dit delen. Kunst werkt in die zin drempelverlagend en is daarom een heel geschikt middel.’ Janneke legt ook uit dat kunst iedereen gelijk maakt: ‘Het effect is verrassend, het is voor iedereen spannend en daarin is iedereen hetzelfde.’

Regisseren of monteren?
Dat community art niet altijd voorspelbaar is, is volgens Janneke ook het ingewikkelde ervan: ‘Je moet maar zien wat er gebeurt. Je moet niet teveel de touwtjes in handen willen hebben, want als je alles regisseert  wordt het eigenaarschap van de deelnemers een stuk minder.’ Geartsje: ‘Het is dan ook de vraag wat er uiteindelijk wordt uitgebeeld: de ideeën van de regisseur, zijn interpretatie van de ideeën van de deelnemers of de ideeën van de deelnemers? Het is best wel een leerschool om daarin een balans te vinden.’

Janneke legt uit dat ze haar rol veel meer ziet in het monteren van de presentatie van Haring & Hummus. ‘We willen mensen via de verschillende verenigingen in het dorp zelf aan het werk zetten en uiteindelijk toewerken naar een presentatie van de resultaten die wij dan weer in elkaar zetten. Wij kunnen ervoor zorgen dat zo’n presentatie samenhang heeft, een lekker tempo en dat het goed loopt.’ Geartsje: ‘Wij willen vooral ook zichtbaar maken hoe je naar zo’n project toewerkt en hoe het proces van het ontwikkelen van een nieuwe gemeenschapszin in elkaar steekt.’

Dubbele reacties
Janneke en Geartsje hebben veel gesprekken gevoerd met de inwoners van het AZC in St. Anne en merken daarin veel positieve energie op. Geartsje: ‘De vluchtelingen moeten leven van een beperkt weekbudget, maar wilden van ons geen bijdrage aannemen voor het eten dat ze gingen koken voor de tweede bijeenkomst. Dit kwam niet omdat ze daarvoor te trots waren, maar vanuit de nadrukkelijke behoefte om te delen. Ze willen graag laten zien waar ze vandaan komen en welke gebruiken daarbij horen, maar zijn tegelijkertijd erg geïnteresseerd in de bewoners van St.-Annaparochie.’

Janneke merkt dat de bekendheid van het project in het dorp ook geleidelijk groeit. Dat gaat vooral via via en door gesprekjes aan te knopen. Haring & Hummus heeft zelfs al een aantal lokale sponsoren. Niettemin zijn er ook kritische reacties, het is immers een gevoelig onderwerp. Geartsje: ‘Mensen zitten in tweestrijd tussen angst en onzekerheid enerzijds en medemenselijkheid anderzijds. In één en dezelfde minuut zeggen ze zowel dat ze het belangrijk vinden om barmhartig te zijn als dat ze bang zijn dat hun dochter met een AZC’er thuiskomt.’

Op de vraag hoe ze daarmee omgaan, zegt Janneke dat ze mensen niet op de vingers tikken. In plaats daarvan proberen ze open te reageren en door te vragen naar redenen voor die angst. Geartsje vertelt dat de verwarring ook leeft aan de kant van de AZC’ers, zij durven niet op de koffie te gaan bij dorpelingen en worden onzeker als ze horen hoe er op het nieuws over hen wordt gesproken. Geartsje: ‘Vanuit de sociale psychologie geldt dat voordat je verschillen kunt waarderen, er eerst iets moet zijn wat je in elkaar kunt herkennen. Als je daar op focust, wordt de aandacht afgeleid van hetgeen je initieel het idee geeft dat je anders bent dan de ander.’ Janneke: ‘Kunst is een heel mooi middel om erover te praten en de discussie aan te zwengelen.’

Proces interessanter dan product|
Geartsje en Janneke merken beiden op dat ze het proces waarin ze nu zitten eigenlijk veel interessanter vinden dan de eindpresentatie die er dit voorjaar aankomt. Bij de eerste bijeenkomst van Haring & Hummus gaf een dorpsbewoner aan het eind van de avond toe dat hij het niet gemakkelijk vond dat buitenstaanders naar het dorp komen, maar zei hij: ‘Zo’n avond doet me beseffen dat er achter al die gezichten een persoonlijk verhaal schuilt en dat het de moeite waard is om daar naar te luisteren.’ Geartsje: ‘Daar ben je echt even stil van. Als het dat alleen al heeft opgeleverd, vind ik het alle moeite waard geweest. Dit is de manier waarop je uiteindelijk maatschappelijke verandering kunt bewerkstelligen’

Geartsje vervolgt: ‘Misschien bereik je je ideale einddoel nooit, maar je kunt wel bijdragen aan de kleine stapjes die daarvoor moeten worden gezet. Als dit project in St.-Annaparochie slaagt en je weet op een goede manier de resultaten te communiceren, werkt dat heel inspirerend voor andere leefgemeenschappen die met dezelfde issues te maken hebben. Je ambities moeten groot zijn en dat zijn die van ons: wij willen gewoon de wereld veranderen.’

Contactpersoon
Rozemarijn StrubbeAdviseur Theater
Werkdagen:ma, di, do
Telefoon:058 234 34 50