Mijn Keunstwurk

Kunst Versterkt zet cultureel veld in beweging

Op dinsdag 3 maart vond in het It Deelshûs in Haskerdijken de Kunst Versterkt inspiratiedag plaats die Keunstwurk organiseerde in samenwerking met het Landelijk Kennisinstituut voor Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA).

Ruim honderd mensen waren als deelnemer of spreker aanwezig. De achtergrond van de deelnemers was zeer divers: zelfstandig kunstenaars en gezelschappen, kunst-ondersteunende instellingen, centra voor de kunsten, opleidingen, overheden, maatschappelijke en vrijwilligersorganisaties, fondsen en festivals.

De bijeenkomst begon direct bijzonder geanimeerd. Onder het genot van een bakje koffie en een stukje oranjekoek raakten de gasten direct met elkaar in gesprek. Douwe Zeldenrust, directeur van Keunstwurk, heette iedereen welkom, waarna Oeds Westerhof namens de Kulturele Haadstêd het programma opende. De Kulturele Haadstêd zet in op de samenwerking van vele partijen om zo een iepen mienskip te creëren.

Anke Coumans, lector,  stelt als eerste spreker de vraag wat de toegevoegde waarde is van kunstenaars in veranderingsprocessen. Kunstenaars zijn, volgens haar sociale wezens die mensen verbinden,  opschrikken en tot inzichten laten komen. Een kunstenaar is een regisseur van processen en gebruikt kunst als katalysator. Ze illustreert haar verhaal met voorbeelden van kunstenaars zoals Tinkebell, Martijn Engelbregt, Jonas Staal en Lino Hellings. Haar lectoraat is gericht op handelingsonderzoek, als een ontdekkende en lerende organisatie. De doelstelling van het lectoraat is niet de kennis op zich, maar een veranderende praktijk.
De tweede spreker is André Schaminée. Hij behoort tot het team social design: de jongste afdeling van  het consultancy bureau Twynstra Gudde. Samen met kunstenaars gaan zij aan de slag met zogenaamde wicked problems: problemen die niemand helemaal begrijpt en waar niemand helemaal over gaat. Het publiek noemt er enkele: krimp, windmolens, economische groei en de zwarte pieten discussie. Wat is er nu eigen aan een kunstenaar? Volgens Schaminée bekijken kunstenaars vraagstukken vanuit een andere hoek, komen ze met onverwachte, verrassende oplossingen en denken ze out-of-the-box. Ze zijn creatief en eigenwijs en werken met humor en verbeeldingskracht. Ze zijn empatisch en zetten de mens centraal. Kunstenaars opereren volgens Schaminée vooral in de leefwereld, terwijl consultants juist kennis hebben van de systeemwereld. Door samen te werken worden die twee werelden verbonden.

Bij wicked problems zijn vaak verschillende belangengroepen betrokken die elkaar niet goed begrijpen doordat ze niet dezelfde taal spreken, bijvoorbeeld beleidsmakers, burgers en kunstenaars. Voor het oplossen van de wicked problems wordt een zogeheten ‘tussentaal’ geïntroduceerd, waarmee veranderingsprocessen mogelijk worden maakt. Schaminée pleit voor multidisciplinaire teams en vooral ook voor agendaloos werken: zoek in plaats daarvan naar waar de situatie om vraagt.

Pieter Stellingwerf en Kees Botman vertellen over hun project Het Dodopaad in Haskerdijken, dat ze in het kader van De Reis2018 hebben uitgevoerd in 2012 en 2013. Ze begonnen zonder concept aan het project en onderzochten eerst wat er allemaal speelde binnen het dorp. Dit leidde uiteindelijk tot een wandelpad in het zogeheten ‘schaambos’ langs de snelweg van Haskerdijken, waar de bewoners nu een rondje kunnen lopen.

Het project heeft veel effect gehad op de sociale verhoudingen in het dorp. Voorheen was de sfeer bijna lethargisch en werd er bijvoorbeeld negatief gereageerd op de komt van Kensoor, het tehuis voor mensen met een verstandelijke beperking. De bewoners van Kensoor hebben zich hard ingezet voor het project en duidelijk de meerwaarde voor het dorp aangetoond. Bovendien werd nauw samengewerkt met de basisschool van Haskerdijken en de kunstenaar Tineke Fischer, die haar atelier in een kapel in het dorp heeft. André Bakker van het dorpsbelang bevestigt dat het project een positieve invloed heeft gehad op de onderlinge contacten en samenwerkingsverbanden in het dorp. Na afloop van de presentatie werden de bezoekers uitgenodigd om het Dodopaad te bewandelen.

Na een warme maaltijd volgde de presentatie van het onderzoek naar de maatschappelijk relevante en artistiek vernieuwende in de amateurkunsten, dat Keunstwurk in samenwerking met Partoer gaat uitvoeren. Dit zal een zogenaamde nulmeting opleveren, die de huidige situatie in kaart brengt. De resultaten moeten een aanzet bieden tot nieuw beleid wat deze ‘anders-soortige’ activiteiten stimuleert.

Het avondprogramma bestond uit verschillende workshops op het gebied van zorg en welzijn, voedsel en landbouw, natuur en landschap en wonen en leefomgeving.

Zorg en welzijn
Ilse Veneklaas van Kunst en Cultuur Drenthe vertelt over het project Gekleurd Grijs. De deelnemers komen uit diverse hoeken van de samenleving, van kerk tot zorg en theater. Naar aanleiding van de presentatie van Ilse vertellen de deelnemers elkaar welke aspecten van Gekleurd Grijs hen hebben geïnspireerd en hebben getriggerd. Deelnemers waren het erover eens dat een persoonlijke benadering voorwaarde is voor het slagen van een project.

Voedsel en landbouw
Tijdens de workshop binnen het thema voedsel en landbouw stonden er drie projecten centraal: Potatoes Go Wild, de watertuin bij de Watercampus in Leeuwarden en Kunst bij de boer. Potatoes Go Wild is een project dat deel uitmaakt van LF2018 en door Froukje de Jong van Stichting Bildtse Aardappelweken is opgezet. De watertuin bij de Watercampus in Leeuwarden is een project van kunstenaarsduo Gerard Groenewoud en Tilly Buij. Het project is onderdeel van De Reis 2018. Kunst bij de boer, door Miriam Velters, is een project van het Nordwin College in samenwerking met Keunstwurk.

Natuur en landschap
Beeldend kunstenaar Merijn Vrij neemt als landschapskunstenaar regelmatig deel aan participatieprojecten. Na zijn presentatie gingen de deelnemers onder begeleiding van Jaap Bijma van Doarpswurk in groepjes zelf brainstormen aan de hand van de vraag ‘Hoe kan kunst bijdragen aan de verdere ontwikkeling of het mooier maken van natuur en landschap?’ Dit leverde suggesties op om het oorspronkelijke verhaal van een plek zichtbaar te maken of het landschap door middel van kunst vanuit een ander perspectief te ervaren.

Wonen en leefomgeving
In de workshop over wonen en leefomgeving werden twee projecten uitgelicht: Talent Schoolt Talent en Reis naar Wad. Talent Schoolt Talent is een project van Klaas Jan Visser van CBS ’t Harspit en Top en Twel. De deelnemers wilden tijdens de workshop graag weten hoe de verbindingen tussen de verschillende partijen tot stand zijn gekomen. De presentatie over Reis nei Wad, door Luuk Eisema en Jaap Hijma, ging over het participatieproject van de gemeente Ferwerderadeel in samenwerking met Keunstwurk. De deelnemers vonden het interessant om een concrete beschrijving van een mienskip-project te zien.